Trung Quốc đã cải tạo sa mạc thành hành lang xanh như thế nào ?

Trung Quốc đã cải tạo sa mạc thành “hành lang xanh” (hay “Vạn Lý Trường Thành Xanh”) chủ yếu thông qua Chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc (Three-North Shelter Forest Program / Great Green Wall), khởi động từ năm 1978 và dự kiến hoàn thành vào năm 2050. Đây là một trong những dự án phục hồi sinh thái lớn nhất thế giới, nhằm chống sa mạc hóa, ngăn cát bay từ sa mạc Gobi và Taklamakan, bảo vệ đất nông nghiệp và giảm bão cát.

Trung Quốc đã cải tạo sa mạc thành “hành lang xanh” (hay “Vạn Lý Trường Thành Xanh”) chủ yếu thông qua Chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc (Three-North Shelter Forest Program / Great Green Wall), khởi động từ năm 1978 và dự kiến hoàn thành vào năm 2050. Đây là một trong những dự án phục hồi sinh thái lớn nhất thế giới, nhằm chống sa mạc hóa, ngăn cát bay từ sa mạc Gobi và Taklamakan, bảo vệ đất nông nghiệp và giảm bão cát.

Quy mô dự án

• Độ dài và diện tích: Hệ thống vành đai rừng dài khoảng 4.500–4.828 km, rộng tới 1.448 km ở một số khu vực, bao phủ khoảng 4 triệu km² (gần 45% lãnh thổ Trung Quốc), trải qua 13 tỉnh phía Bắc.

• Số lượng cây: Đã trồng hơn 66 tỷ cây, dự kiến thêm hàng chục tỷ nữa. Độ che phủ rừng ở khu vực dự án tăng từ khoảng 5% (1978) lên gần 14% (2023), góp phần đưa độ che phủ rừng toàn quốc từ ~10% (1949) lên 25%.

• Thành tựu nổi bật: Đến năm 2024, Trung Quốc hoàn thành vành đai xanh bao quanh sa mạc Taklamakan dài 3.000 km, ổn định cồn cát và giảm đáng kể tần suất bão cát.

Cách thức thực hiện chính

Trung Quốc kết hợp nhiều kỹ thuật sinh học, kỹ thuật và công nghệ:

1. Trồng cây và thảm thực vật phù hợp:

   • Sử dụng loài chịu hạn tốt: poplar (dương), saxaul, red willow, sea buckthorn, caragana, cỏ và cây bụi.

   • Trồng theo dải (shelterbelts) hoặc mảng để làm gió chắn, ổn định cồn cát và giữ nước.

2. Kỹ thuật ổn định cát:

   • Làm lưới checkerboard (ô caro) bằng rơm rạ hoặc vật liệu để giảm tốc độ gió và giữ cát.

   • Đặt lớp sỏi/gravel để khuyến khích hình thành lớp vỏ đất (soil crust).

   • Cây cối và thảm thực vật giúp giữ cát, tăng độ ẩm và phục hồi đất.

3. Phương pháp trồng:

   • Trồng thủ công, gieo hạt bằng máy bay (aerial seeding).

   • Sử dụng robot trồng cây, drone gieo hạt ở khu vực khó tiếp cận.

   • Tưới nước tiết kiệm (xe tải chở nước ban đầu, sau dùng hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc pin mặt trời).

4. Công nghệ hỗ trợ:

   • Pin mặt trời kết hợp kiểm soát cát (photovoltaic sand control).

   • Cảm biến, AI, giám sát vệ tinh theo dõi sức khỏe rừng và điều chỉnh chiến lược.

   • Học từ thất bại ban đầu (cây chết do chọn loài không phù hợp) để cải thiện tỷ lệ sống (nay >70% ở nhiều khu).

5. Chính sách và quản lý:

   • Tài trợ dài hạn từ chính phủ, khuyến khích dân địa phương (trợ cấp, lợi ích kinh tế từ rừng).

   • Phân giai đoạn (đã qua nhiều giai đoạn), kết hợp phục hồi đồng cỏ, đập chắn và trồng cây ăn quả.

Kết quả và thách thức

• Tích cực: Giảm bão cát mạnh, kiểm soát xói mòn đất, tăng năng suất nông nghiệp, hấp thụ carbon, cải thiện kinh tế địa phương.

• Thách thức: Một số khu vực cây chết hàng loạt ban đầu do thiếu nước hoặc loài không phù hợp; cần duy trì dài hạn và đầu tư liên tục.

Dự án này thể hiện cách tiếp cận dài hạn, kiên trì và học hỏi từ kinh nghiệm của Trung Quốc. Nó không chỉ là “bức tường cây” mà là hệ sinh thái phức tạp, đang được chia sẻ kinh nghiệm với các nước khác (như châu Phi). Kết quả không phải lúc nào cũng hoàn hảo nhưng đã mang lại thay đổi rõ rệt trên quy mô lớn.